زندگى نگشته و نخواهند گشت . درست است كه پس از رفتن آل اميه و آل ابى العاص و آل مروان به زير خاك تيره ، همان جريان طبيعت بر آنان گذشت كه بر اجسام ابو ذرها و مالك اشترها و عمار ياسرها پس از ورود به مغاكهاى خود و همان بادها كه بر روى گورهاى تيرهء آنان وزيدن گرفته و گذشت ، بر فرازهاى اين هميشه زنده‌ها نيز وزيد و رفت . قطرات باران و ديگر حوادث جوّى و خاكى بر همهء آنان و اينان بىكسان سرازير شد و كار خود را كرد ، ولى فرق بىنهايت است ما بين آن مردمى كه ارواح آنان به جهت پرستش ثروت و مقام و جاه مبدل به همان امور جامد گشتند و در همان تحجر يافت و آن ارواح بزرگ كه عشق به حق و حقيقت جاودانگى آنان را چنان تضمين نمود كه مبدل به جلوه اى از حق و حقيقت گشتند . هرگز نميرد آنكه دلش زنده شد به عشق ثبت است در جريدهء عالم دوام ما اين جانب در ساليان گذشته يك رسالهء مفصلى در بارهء شخصيت اين انسان ساخته شده مكتب على عليه السلام با تكيه بر منابع معتبر نوشته بودم ، متاسفانه در انتقالهاى مكرر كتابخانه مفقود شد . در اين هنگام كه مشغول ترجمه و تفسير نهج البلاغه هستم و در اين تاريخ ( 9 آبانماه 1370 ) به تفسير كلام امير المؤمنين عليه السلام به ابو ذر غفارى كه در موقع تبعيد اين صحابى بسيار جليل القدر فرموده است ، مشغول بودم ، به تفاسير نهج البلاغه مراجعه نمودم ديدم تقريبا مناسبترين همهء آنها در بارهء آن قسمت از تاريخ ابو ذر كه به تفسير ما مربوط است ، شرح نهج البلاغهء ابن ابى الحديد معتزلى است كه از مشاهير علما و فضلاى اهل سنت است ، مطالبى را كه در اينجا مىآوريم از شرح مزبور است كه ملاحظه خواهيد فرمود : « و بدانكه اكثر صاحبنظران و مؤلفان تاريخ حيات شخصيتها و دانشمندان اخبار و